Diweddariad ar Oedi Atgyfeirio Llawfeddygol Gwasanaeth Rhyw Cymru – 4ydd Medi 2026
Mae Pwyllgor Comisiynu ar y Cyd GIG Cymru (NWJCC) wedi penderfynu oedi atgyfeiriadau ar gyfer llawdriniaeth cadarnhau rhywedd gan Wasanaeth Rhywedd Cymru.
Mae'r NWJCC yn cydnabod y bydd yr oedi hwn yn achosi ansicrwydd a phryder i gleifion sy'n aros am lawdriniaeth a'u teuluoedd. Nid yw'r penderfyniad wedi'i wneud yn ysgafn. Ein blaenoriaeth yw sicrhau gofal diogel o ansawdd uchel. Mae'r oedi hwn er mwyn caniatáu i adolygiad clinigol annibynnol brys ddigwydd, cam rhagofalus a gymerwyd ar gyngor clinigol i sicrhau bod atgyfeiriadau ar gyfer llawdriniaeth sy'n cadarnhau rhywedd yn cael eu cefnogi gan drefniadau sy'n helpu i sicrhau bod gofal yn ddiogel ac o safon uchel.
I bwysleisio, saib yw hwn ac nid newid parhaol i'r gwasanaeth.
Ar wahân i'r oedi mewn atgyfeiriadau llawfeddygol a llawdriniaeth, mae'r gofal a ddarperir gan Wasanaeth Rhyw Cymru yn parhau heb ei newid. Mae gwasanaethau asesu, cymorth seicolegol, cymorth endocrin, therapi hormonau a therapi lleferydd ac iaith yn parhau i fod ar gael. Ochr yn ochr â'r gofal dilynol angenrheidiol yn glinigol hwn i gleifion sydd eisoes wedi cael llawdriniaeth, y rhai sy'n mynd trwy gyfres gynlluniedig o weithdrefnau llawfeddygol fel rhan o'u cyfnod pontio, cleifion sydd angen triniaeth ar gyfer cymhlethdodau, a'r rhai sydd angen ôl-ofal angenrheidiol yn glinigol arall, nid yw'r oedi yn effeithio arno.
Mae'r penderfyniad yn dilyn gwybodaeth a nodwyd trwy wiriadau arferol NWJCC ar ansawdd a diogelwch gwasanaethau ym mis Gorffennaf ac Awst 2026. Dangosodd data o'r Gwasanaeth Cymorth Atgyfeirio Cenedlaethol ar gyfer Dysphoria Rhywedd (GDNRSS), y gwasanaeth a gomisiynwyd gan GIG Lloegr sy'n rheoli, dilysu ac yn llwybro atgyfeiriadau ar gyfer llawdriniaeth cadarnhau rhywedd, fod cyfraddau atgyfeirio o Gymru yn 2025-26 yn sylweddol uwch na'r rhai a gofnodwyd gan Glinigau Hunaniaeth Rhywedd yn Lloegr. Yn ogystal, ar gyfer rhai mathau o lawdriniaeth, gan gynnwys llawdriniaeth ar yr organau cenhedlu gwrywaidd (a elwir hefyd yn lawdriniaeth ar y gwaelod), roedd cyfran sylweddol is o gleifion Cymru yn symud ymlaen i lawdriniaeth yn dilyn atgyfeiriad o'i gymharu â chleifion a atgyfeiriwyd o Wasanaethau Rhywedd Lloegr. Cododd hyn gwestiynau ynghylch pam roedd mwy o gleifion yn cael eu hatgyfeirio o Gymru ac a oedd rhai cleifion nad oeddent yn mynd ymlaen i gael llawdriniaeth wedi cael eu hasesu'n briodol cyn yr atgyfeiriad.
Ar ben hynny, cododd gwybodaeth a ddarparwyd gan glinigwyr a gohebiaeth a dderbyniwyd bryderon ynghylch a oedd rhai agweddau ar y broses asesu cyn atgyfeirio wedi'u cwblhau'n briodol. Roedd y pryderon hyn yn cynnwys a oedd rhai cleifion yn bodloni'r gofynion sylfaenol ar gyfer llawdriniaeth, gan gynnwys ffactorau fel BMI a ffitrwydd llawfeddygol cyffredinol, ac a oedd anghenion iechyd ehangach wedi'u hystyried yn llawn cyn atgyfeirio.
Ystyriodd y Pwyllgor Ansawdd, Diogelwch a Chanlyniadau (QSOC), sy'n goruchwylio ansawdd a diogelwch gwasanaethau a gomisiynir, y wybodaeth hon a daeth i'r casgliad mai'r camau gweithredu mwyaf diogel oedd symud Gwasanaeth Rhywedd Cymru i lefel uwch o esgyn ac y dylid cymryd y camau canlynol:
-
Oedi atgyfeiriadau gan Wasanaeth Rhywedd Cymru i’w hasesu gan ddarparwyr llawfeddygol;
-
Saib ar yr asesiad gan y darparwyr llawfeddygol;
-
Oedi llawdriniaeth; a
-
Cynnal adolygiad clinigol annibynnol brys, gan glinigwyr rhywedd profiadol, o gleifion ar y rhestrau aros llawfeddygol.
Mae NWJCC yn gweithio gydag arbenigwyr rhywedd profiadol i ddechrau'r adolygiad cyn gynted â phosibl a lleihau unrhyw oedi i gleifion.
Mae cleifion yr effeithir arnynt gan y saib yn cael eu cysylltu'n uniongyrchol ac mae trefniadau pwrpasol ar waith gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro i roi gwybodaeth, cyngor a chymorth i gleifion, staff ac atgyfeirwyr.
Mae'n bwysig bod unrhyw wybodaeth a rennir am y mater hwn yn osgoi dyfalu ac yn parhau i fod yn gywir, yn ffeithiol, ac yn seiliedig ar y broses benderfynu ac adolygu sydd ar y gweill dan arweiniad clinigol.
Bydd NWJCC yn parhau i weithio'n agos gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro, arweinwyr clinigol, rhanddeiliaid a phartneriaid gwasanaeth wrth i'r adolygiad fynd rhagddo.
Mae rhagor o wybodaeth, gan gynnwys cwestiynau cyffredin ac adnoddau cymorth, i gyd ar gael ar wefan Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro.